Şifre Sıfırlama

Lewis Formülleri

Element atomlarının son katman elektronlarının (değerlik elektronları) sayısı kadar noktayı atom simgesinin etrafına yerleştirerek oluşturulan yapılara Lewis yapıları adı verilir. Yani elementlerin Lewis yapıları yazılırken kimyasal simgenin etrafına değerlik elektron sayısı kadar nokta konur. Aşağıda bazı elementlerin lewis yapıları verilmiştir.

Lewis yapısının etrafındaki tek noktalara ortaklanmamış elektron; çift noktalara  ise ortaklanmamış elektron çifti denilmektedir. Kovalent bağ oluşurken ortaklaşa kullanılan elektron çiftine bağlayıcı elektronlar denir.

A) Oktet Kuralı

Atomların en dış katmanındaki elektron sayılarını 8e tamamlamasıdır.

B) Dublet Kuralı

Atom numarası küçük olan (Hidrojen, lityum gibi) elementlerin tek katmanındaki elektron sayılarını 2ye tamamlama durumudur.

C) VSEPR Modeli

Küçük moleküllü bileşiklerin geometrilerini tahmin etmek için VSEPR ( Değerlik Kabuğu Elektron Çiftleri İtme Kuramı) kullanılır. VSEPR kuramında molekül geometrisini ortaklanmış ve ortaklanmamış elektronlar belirler. VSEPR kuramının uygulanması:

1-Molekülün Lewis yapısı yazılır ve merkez atomu üzerinde kaç elektron çifti (ortaklanmış ve ortaklanmamış) olduğu belirlenir.

2-Elektron çiftlerinin dizilişi belirlenir.

3-Atomlar yerleştirilerek molekülün biçimi sınıflandırılır.

4-Ortaklanmamış elektron çiftlerinin birbirinden ve bağ yapan çiftlerden en uzakta bulunabilmeleri için molekül şekli bir miktar bozulur.

VSEPR modelinde;

  • A ; merkez atomu,
  • X ; merkez atoma bağlı atomları,
  • E ; ise ortaklanmamış elektron çiftlerini sembolize eder.

Örnek verecek olursak \(BeH_2\)‘nin VSEPR gösterimi \(AX_2 \) şeklindedir.

D) Sigma ve Pi Bağları

Bazı moleküllerde iki atom birbirine iki ya da üç bağ ile birbirine bağlanabilir. İki atom arasındaki ilk oluşan bağ ve tekli bağların tamamı sigma(σ) bağıdır. Diğer bağlar ise pi (п) bağıdır. İki atom arasında ikili bağ varsa biri sigma diğeri pi bağıdır. Üçlü bağ varsa bir tanesi sigma diğerleri pi bağıdır.

  • HCN molekülünde 2 tane sigma, 2 tane pi bağı vardır.
  • \(C_2H_2 \) molekülünde molekülünde 3 tane sigma, 2 tane pi bağı vardır.

E) Rezonans Yapı

Çoğu zaman, bir molekül veya iyon için, tek bir elektron – nokta formülü yeterli değildir. Yani molekül veya iyon için tek bir Lewis yapısı yazılamaz. Örneğin, kükürtdioksit (\(SO_2\)) molekülü için;

yapıları yazılabilir. Bu Lewis formüllerinde S ve O atomlarının yerleri aynı olmakla beraber elektron çiftlerinin düzeni değişiktir. Her ikisinde de O atomlarından biri tek bağ ile diğeri çift bağ ile bağlıdır.

Diğer taraftan deneysel sonuçlar her iki S-O bağının da aynı özellikte olduğunu göstermiştir. Çünkü her iki S-O bağının da aynı uzunlukta olduğu bulunmuştur. Hâlbuki çift bağlar tek bağlardan (ve üçlü bağlar çift bağlardan) daha kısadır. O hâlde \(SO_2\) için çizilen yapılardan hiçbiri uygun değildir.

Fakat \(SO_2\) için hem oktet kuralını sağlayan ve hem de deneysel sonuçlara uyan tek bir formül verilemez. Bu durumda molekülün yapısı için olanaklı ve kabul edilebilir bütün Lewis yapıları çizilerek aralarına çift başlı oklar konur ve bu yapılara rezonans yapılar denir.

Molekül veya iyon yapılarının hem oktet kuralını sağlayan hem de deneysel sonuçlara uygun tek bir Lewis formülü ile gösterilememesi özelliği rezonans olarak bilinir. Fakat bu terim, olayı belirtmekten uzaktır, çünkü verdiği anlam \(SO_2\) nin yapısın (1 ve 2) yapısı arasında gidip geldiğidir. Durum ise gerçekte bu değildir, \(SO_2\) nin yapısı ne bir nede 2 olup ikisi arasında ve Lewis simgeleri ile kolayca doğru çizilemeyecek bir yapıdır.

 

Mehmet KÜÇÇÜK

Sosyal Medyada Paylaş

39 Görüntülenme

Eklenme Tarihi: 02.05.2021 14:39
Son Güncelleme: .. :

0 Yorum

İPTAL
Bu işlemi gerçekleştirebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir!