Şifre Sıfırlama

Kimyanın Sembolik Dili ve Adlandırma

I) Bileşik Formüllerinin Yazılması

Bileşik formülü, o bileşikte bulunan elementlerin türleri ve atomların birleşme oranlarını gösteren ifadedir.

Örneğin, amonyak bileşiğinin formülü NH3 tür. Element sembollerinin sağ alt köşelerindeki sayılar bileşikteki o elementin atom sayılarını belirtir (Sayı yazılmamışsa bileşikteki atomun sayısı 1 kabul edilir.).

A) Basit Formül

Bileşikteki atomların cinsinin ve oranını belirten formüldür. Basit formül ile bileşiğin molekül ağırlığı hesaplanamaz. Basit formül aynı zamanda kaba formül olarak da adlandırılabilir.

Basit Formül

  • CH3
  • C3H8
  • C2H5
  • C5H12
  • C3H7

B) Gerçek (molekül) Formül

Bileşikteki atomların cinsini, oranını ve sayısını belirten formüldür. Bu formül ile bileşiğin molekül ağırlığı hesaplanabilir.

Molekül Formülü

  • C2H6
  • C3H8
  • C4H10
  • C5H12
  • C6H14

II) Bileşiklerin Adlandırılması

İyonik bileşiklerin basit formülleri ile gerçek formülleri aynıdır. Kovalent bağlı bileşiklerde ise bir tane kaba formüle ait çok sayıda gerçek formül olabilir. Bileşiklerde adlandırma yapılmadan önce bazı anyon ve katyon köklerinin bilinmesi gerekmektedir. 

Kök: iki veya daha fazla atomun oluşturduğu yüklü atom gruplarına kök denir.

A) İyonik Bileşiklerin Adlandırılması

Bu tür bileşikler isimlendirilirken önce metalin adı sonra ametalin adı okunur. Ametal oksijen ise oksit olarak isimlendirilir. Oksijen değilse ametalin adının sonuna “ -ür “ son eki getirilir.

METAL ADI + AMETAL ADI + ÜR ile adlandırılan bileşlerin örnekleri:

  • Ba3N → Baryum nitrür
  • CaS → Kalsiyum sülfür
  • NaC → Sodyum karbür
  • AlP → Alüminyum fosfür
  • KH → Potasyum hidrür

METAL ADI + KÖKÜN ADI şeklinde adlandırılan bileşiklerin örnekleri:

  • Ca2+  +  CO3 2− → CaCO3

Kalsiyum iyonu ve Karbonat iyonu bir araya gelerek Kalsiyum karbonat oluşturur.

  • Al2(SO4)3 → Alüminyum sülfat
  • Mg(OH)2 → Magnezyum hidroksit
  • NaCN → Sodyum siyanür

Eğer iki kök yan yana gelip bir bileşik oluşturuyorsa bunu da şu şekilde adlandırırız. İki kökün oluşturduğu bileşikler adlandırılırken önce pozitif (+) yüklü kökün adı sonra negatif (-) yüklü kökün adı okunur.

  • NH4 +  +  SO4 2− → (NH4)2SO4

Amonyum kökü ile Sülfat kökü bir araya gelerek Amonyum sülfat oluşturur.

  • NH4NO3 → Amonyum nitrat
  • (NH4)3PO4 → Amonyum fosfat

Metal birden fazla iyon yüküne sahip olabiliyorsa (demir II ve demir III gibi) metalin adının yanına o metalin bileşikteki yükünün sayısal değeri parantez içerisinde Romen rakamıyla belirtilir.

  • FeO → Demir (II) oksit
  • Fe2O3 → Demir (III) oksit
  • FeSO4 → Demir (II) sülfat
  • Fe2(SO4)3 → Demir (III) sülfat
  • CuCl → Bakır (I) klorür
  • CuCl2 → Bakır (II) klorür

B) Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması

Kovalent bileşiklerin isimlendirilmesinde sayıların Latince isimlerine gerek duyulur. Bu sayılar ve Latince isimleri aşağıda verilmiştir.

Bileşiklerin adlandırılmasında aşağıdaki gibi bir formül uygulanmaktadır.

Birinci ametalin sayısı + birinci ametalin adı + ikinci ametalin sayısı + ikinci ametalin adı

Birinci ametalin sayısı bir ise mono ön eki okunmaz.

  • CO → Karbon monoksit
  • CO2 → Karbon dioksit
  • NO → Azot monoksit
  • N2O5 → Diazot pentaoksit
  • N2O → Diazot monoksit
  • PCl3 → Fosfor triklorür
  • SF6 → Kükürt heksaflorür

Kural dışı adlandırmada bileşikler genellikle yaygın isimleriyle isimlendirilmektedirler. Aşağıdaki tabloda bazı bileşiklerin yaygın isimleri verilmiştir.

  • H2O → Su
  • CaCO3 → Kireç taşı
  • HCl → Tuz ruhu
  • NaCl → Yemek tuzu
  • KOH → Potas kostik
  • KNO3 → Güherçile
  • NH3 → Amonyak
  • CaO → Sönmemiş kireç
  • HN3 → Kezzap
  • H2SO4 → Zaç yağı
  • HCOOH → Karınca asidi
  • NaOH → Sud kostik

Şerif PAÇACI

Sosyal Medyada Paylaş

19 Görüntülenme

Eklenme Tarihi: 25.06.2021 20:27
Son Güncelleme: .. :

0 Yorum

İPTAL
Bu işlemi gerçekleştirebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir!