Şifre Sıfırlama

Eşeysiz Üreme

Eşeysiz üreme tek bir organizmadan yalnızca bu organizmanın genlerini alarak yeni bir canlı oluşmasına denir. Yani eşeysiz üremede; sperm, yumurta, tohum, embriyo ve döllenme gibi eşeyli üreme kavramları kullanılmaz. Eşeysiz üreme; bölünerek, tomurcuklanarak, sporla, vejatatif, rejenerasyon ve partenogenez olmak üzere 6 grupta incelenir.

Eşeysiz üremede;

  • Çeşitlilik olmaz.
  • Mitoz ile gerçekleşir.
  • Oluşan bireylerin, değişen çevre koşullarında karşı uyum yetenekleri azdır.
  • Eşeyli üremeye göre çok daha hızlı gerçekleşir.
  • Eşeysiz Üreme Çeşitleri

1) Bölünerek Üreme

Tek hücreli canlıların, mitoz bölünme sayesinde ikiye bölünerek gerçekleştikleri üreme yöntemidir. Bakteriler, mavi-yeşil alg’ler ve protista grubu canlıların (Amip, Öglena vb.) çoğunda görülür. Bölünme sonucunda oluşan yeni hücrelerin kalıtsal metaryalleri değişmeden 2 hücreye de aktarılır. Ancak oluşan yeni hücrelerin sitoplazma miktarları veya organel sayıları değişiklik gösterebilir.

2) Tomurcuklanarak Üreme

Ana canlının yeterli olgunluğuna erişen bireylerinin yeni bir çıkıntı oluşturması ve bu çıkıntının gelişerek yeni bir canlıyı oluşturmasına tomurcuklanarak üreme denilir.

Oluşan bu yeni canlı, ana canlıdan bağımsız yaşayabildiği gibi ana canlı ile birlikte koloniler halinde de yaşayabilir.

Tomurcuklanarak üreme, bir hücreli canlılardan bira mayası, çok hücreli canlılardan hidra, bitkilerden de ciğer otlarında görülür.

3) Sporla Üreme

Sporla üremede sporlar rol oynar. Sporların etrafı kalın bir örtüyle kaplıdır. Bu sayede sporlar çevre şartlarına karşı oldukça dayanıklıdır. Çevre şartları uygun kriterleri sağlayınca sporlardan yeni bir canlı meydana gelir ve böylece üreme gerçekleşir.

Sporla üreme sıtma paraziti gibi bazı protistalarda, bazı bir hücrelilerde, mantarlarda ve eğrelti otları, su yosunları ve kara yosunları gibi çiçeksiz bitkilerde görülür.

Sporla üremede rol oynayan sporlar, mantarlar gibi haploit (n kromozomlu) canlılarda mitoz bölünmeyle, çiçeksiz bitkiler gibi diploit (2n kromozomlu) canlılarda mayoz bölünmeyle meydana gelir. Sporlar n kromozomludur.

4) Vejetatif Üreme

Bir bitkiden kopan bir parçanın, uygun koşullarda gelişerek; yeni bir bireyi meydana getirmesine vejetatif üreme denir. Genellikle yüksek yapılı çiçekli bitkilerde görülen eşeysiz üreme şeklidir. Vejetatif üreme çeşitlerinden yararlanılarak ata canlı ile aynı kalıtsal özellikte fertler elde edilebilir. Elde edilen canlı ortam koşullarına uyum sağlamakta (eşeyli üreme ile oluşan bireylere göre) zorlanabilir.

Çekirdeksiz üzüm, muz, portakal, mandalina, kavak, söğüt gibi bitkiler vejetatif üreme gerçekleştirir.

Vejetatif Üremenin Zirai Kullanımı

Zirai üretimde vejetatif üretimin kullanım amaçları şunlardır:

  • Üretimi hedeflenen bitkilerin kalıtsal özelliklerini koruma
  • Tohumla üretimi zor olan bitkileri üretme
  • Bitkilerin üretim hızını artırma
  • Nesli tükenmekte olan bitkileri üretme
  • Tohum oluşturamayan bitkilerin üretimini yapma

Vejetatif Üremenin Çeşitleri

Vejetatif üreme; çelikle, yumru gövde ile, soğanla ve sürünücü gövde olmak üzere 4 şekilde gözlemlenir.

Çelikle Üreme

Bitkilerin dal ve kök parçalarından yeni bitkilerin üretilmesine çelikle üretim denir. Nemli toprakta ya da suda bir süre bekletilerek köklendirilen bitki parçalarından yeni bitkiler üretilir.

Yumru Gövde ile Üreme

Patates ve yer elması gibi bitkilerin yer altı gövdelerindeki gözlerden yeni yumruların ve bitkilerin oluşmasına yumru gövde ile üreme denir.

Soğanla Üreme

Kalın gövde uzantılarına soğan denir. Soğanlar toprak altında uzayarak saçak kök oluşturur. Bitki olgunlaştığında, vejetatif olarak toprak altında yeni soğanlar oluşturur. Genellikle sarımsak, soğan, muz, zambak, salep ve safran gibi tek çenekli bitkiler bu yolla ürer.

Sürünücü Gövde ile Üreme

Ana gövdeden gelişen dalların veya gövdenin üzerindeki gözlerin toprakla teması sonucunda köklenme ile yeni bitkilerin oluşmasına sürünücü gövde ile üreme denir. Çilek, sarmaşık ve üzüm gibi bitkilerde görülür.

5) Rejenerasyonla Üreme

Bir canlıdan kopan bir parçanın, eksik olan kısımlarını tamamlayarak yeni bir bireyi meydana getirmesine rejenerasyon (yenilenerek) ile üreme denir.

Not: Eşeysiz üreme ile oluşan yeni canlı genetik olarak ana canlının aynısıdır. Eğer her iki canlılar arasında farklılıklar görülüyorsa, görülen farklılıklar mutasyonlar ve modifikasyonlar sonucudur.

6) Partenogenez

Döllenmemiş yumurtanın gelişerek yeni bir bireyi meydana getirmesine partenogenez denir. Partenogenez; arılarda, karıncalarda, yaprak bitlerinde, su pirelerinde, bazı çekirgelerde, bazı kelebeklerde ve bazı kertenkele türlerinde görülür.

Arılarda Partegonez

Arılarda gerçekleşen partegonez yukarıdaki resimde verilmiştir. Sadece partegonez ile üreyen canlılar olduğu gibi; arılardaki gibi az sayıda üyesi partegonez ile oluşan canlılar da vardır.

Doğal ortamlarda canlının hayat süreci içinde gerçekleşen partenogeneze doğal partenogenez, deneysel uygulamalar sonucunda gerçekleşen partenogeneze ise deneysel partenogenez denir.

Şerif PAÇACI

Sosyal Medyada Paylaş

22 Görüntülenme

Eklenme Tarihi: 29.03.2021 23:42
Son Güncelleme: 30.03.2021 00:09

0 Yorum

İPTAL
Bu işlemi gerçekleştirebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir!